غربالگری کودکان۳ تا۶ سال

راهنمای آموزشی غربال  کودکان۳تا۶سال در برنامه کشوری پیشگیری از تنبلی چشم

ویژه غربالگران

 

چشم یکی از بزرگ ترین نعمت هایی است که خداوند مهربان به انسان بخشیده است. ساختمان چشم از دوران جنینی تشکیل می شود و رشد و کامل شدن حس بینایی تا سال های بعد از تولد، همچنان ادامه دارد. ساختمان چشم عمدتا از قرنیه، عدسی و شبکیه تشکیل شده است. اگر کودکی دچار کاهش دید در یک یا هردو چشم باشد به نحوی که حتی پس از استفاده از عینک (به منظور بر طرف شدن عیوب انکساری) و یا درصورت انجام عمل جراحی (به منظور بر طرف شدن عیوب ساختمانی) باز هم دید او کامل نشود و مانند سایر افراد قادر به دیدن نباشد، دچار تنبلی چشم شده است. شیوع تنبلی چشم در جهان ۵-۲ درصد می باشد و در کشور ما بیش از ۱ میلیون نفر مبتلا وجود دارد. تنبلی چشم یکی از علل نابینایی و کم بینایی خفیف تا شدید بوده و دومین علت کاهش بینایی در کودکان می باشد.

عوامل ایجاد کننده تنبلی چشم به ترتیب اهمیت عبارتند از:

الف) در نزدیک بینی، دوربینی و آستیگماتیسم اگر دید هردو چشم بسیار کم باشد، هردو چشم و اگر تفاوت دید درآنها زیاد باشد، چشم ضعیف تر نمی تواند تصویر آشکای از اشیا دریافت کند و دچار تنبلی می شود.

ب) اشکالات مادرزادی در ساختمان چشم مانند آب مروارید، پایین افتادگی پلک که باعث می شود چشم نتواند تصویر آشکاری از اشیا دریافت کند و به تدریج دچار تنبلی شود.

ج) لوچی یا انحراف چشم نیز می تواند باعث شود تا چشم منحرف نتواند تصویر واضحی دریافت کند و به تدریج، تنبلی در آن چشم ایجاد می شود

برخی از علایم مربوط به تنبلی چشم یا سایر مشکلات چشمی که بسیار حایز اهمیت می باشند به شرح زیر است:

توجه بیشتر با یک چشم

کج کردن سر

انحراف و یا پایین افتادن یک چشم وقتی که کودک خسته یا بیمار است و یا در معرض نور زیاد قرار می گیرد.

تمایل کودک به بستن یک چشم به ویژه وقتی که در معرض نور آفتاب قرار می گیرد.

مالیدن چشم ها

پلک زدن زیاد

نزدیک گرفتن اشیا به چشم

دیگر عوارض تنبلی چشم عبارتند از:

از بین رفتن دید عمقی و در نتیجه کاهش دقت، کاهش قدرت تمرکز و قدرت تفکیک پذیری و افت تحصیلی

پیشگیری از تنبلی چشم:

تنها راه پیشگیری از تنبلی چشم، تشخیص به موقع عوامل ایجاد کننده آن است و چون بسیاری از این عوامل برای خانواده ها ناشناخته است، چشم همه کودکان در این برنامه ۳ بار قبل از دبستان در سن ۳، ۴ و ۵ سالگی مورد غربال قرار می گیرد.

درمان تنبلی چشم:

نکته مهم در درمان تنبلی چشم این است که هرچه سن کودک پایین تر باشد احتمال درمان کامل بیشتر است و مدت درمان نیز کوتاه تر می شود.

روش های مختلفی برای درمان تنبلی چشم وجود دارد که مهم ترین آنها عبارتند از:

الف- بستن چشم: معمولا درمان تنبلی چشم، بستن چشم سالم است تا چشم تنبل فعال شود

ب- استفاده از عینک: گاهی اوقات برای درمان از عینک استفاده می شود. استفاده از عینک نیز باید طبق نظر متخصص صورت گیرد.

ج- جراحی: اگر تنبلی چشم بر اثر بیماری های مادرزادی مانند آب مروارید، پایین افتادگی پلک یا سایر عیوب ساختمانی ایجاد شده باشد، بهترین درمان عمل جراحی است که اگر از زمان تولد تا ۳ ماهگی صورت بگیرد نتیجه بهتری خواهد داشت.

د- انجام تمرینات چشمی: انجام تمریناتی مانند: نقاشی کردن، بازی با خط و نقطه، کتاب خواندن، خمیربازی، بریدن اشکال در کنار سایر روش های درمانی می تواند در تسریع روند بهبود دید کودک موثر باشد.

ابزار و وسایل لازم غربال:

چارت E، چراغ مطالعه و یا چارت E لامپی، حجاب چشمی و متر یا دستگاه غربالگر عیوب انکساری ، و صنلی معمولی

گروه هدف:

 کودکان ۳ تا ۶ ساله در سطح کشور می باشند.

وظایف افراد غربالگر با چارت E:

اقدامات اولیه (پیش از اجرای آزمون):

الف) بازی با E:

هدف از این بازی، آشنا کردن کودک با جهت های مختلف شکل E و جلب همکاری اوست. در این حالت چون کودک تصور می کند که در یک بازی شرکت کرده، ترس و نگرانی به خود راه نمی دهد. از سوی دیگر، کودکانی که نمی توانند جهات شکل Eرا با دست نشان دهند ، به این ترتیب آموزش می بینند. البته لازم نیست کودک از کلمات راست چپ، بالا و پایین استفاده کند. کافی است جهت های مختلف E را با دست نشان دهد که این بازی برای کودکان سنی ۳تا۶ ساله تحت پوشش مهدها و آمادگی ها وکودکان ۳ تا۶ ساله مراجعه کننده به پایگاههای غربالگری تنبلی چشم به شرح زیر متفاوت است:

کودکان ۳ – ۶ ساله تحت پوشش مهدها و آمادگی ها(غیرپایگاهی)

بهتر است بازی با E در چند مرحله و به ترتیب زیر صورت گیرد:

الف- آموزش جهت های مختلف شکل E، با استفاده از اشیای بی خطر مانند: پایه های میز و صندلی، شانه، مسواک و…

ب- آموزش با استفاده از نوع مقوایی شکل E در اندازه ها و رنگ های مختلف و جذاب که نمونه آن قبلا در اختیار غربالگر قرار داده شده است.

ج- آموزش با E مشکی روی زمینه سفید: در این مرحله، برای آماده کردن کودک در مواجهه با چارت E لازم است کودک با نوع سیاه شکل E در زمینه سفید که به چارت E شباهت زیادی دارد و نمونه آن در اختیار غربالگران قرار داده شده، آشنا شود (E مشکی چاپ شده روی صفحه سفید).

کودکان ۶-۳ ساله غیرتحت پوشش مهدها و آمادگی ها(پایگاهی):

بهتر است کودک برای آشنایی با اتاق غربال و همکاری بهتردقایقی پیش از انجام آزمون ، همراه با ولی خود در اتاق مذکور حاضر شود.

۲- برای این که غربالگر مطمئن شود والدین کودک، پیش از آوردن کودک به پایگاه ، او را از طریق بازی با E با جهتهای شکل E آشنا کرده اند، لازم است با استفاده از شکل های از پیش ساخته شده E و پرسش جهت های تعدادی از شکل های چارت E، از فاصله نزدیک (مرحله تست از نزدیک)، میزان آشنایی کودک را بر رسی کند.

رای ۳- اگر کودک به دلیل ناآشنایی با جهت های شکل E نتوانست هنگام انجام آزمون همکاری کند بهتر است نمونه شکل E در اختیار والدین قرار داده شود و به ایشان توصیه شود با استفاده از اشیای بی خطر مانند شانه، مسواک و نمونه شکل E، بازی با E را در منزل با کودک تمرین کرده و او را در روزهای بعد برای غربال بیاورند.

 اجرای آزمون

پیش از شروع غربال ، برای اطمینان از این که کودک تمام جهت ها را یاد گرفته است، غربالگر باید او را به چارت نزدیک کند و تعدادی از شکل های E با جهت های مختلف را از او بپرسد و پس از اطمینان از این که کودک مشکلی در تشخیص جهت ندارد، می تواند غربال را مطابق با  آنچه در کلاس آموزشی توضیح داده شده است ،آغاز کند. اما اگر کودک هنوز در تشخیص جهت های شکل E مشکل داشت، انجام آزمون را تا یادگیری کامل او باید به تعویق اندزد. چنانچه با وجود تمرین بیشتر، در روزهای بعد نیز کودک نتوانست جهت های شکل E را از نزدیک چارت نشان دهد، باید به علت عدم همکاری به اپتومتریست معرفی شود.

 

وظایف افراد غربالگر با دستگاه:

غربالگر باید توسط شرکت تامین کننده دستگاه تحت آموزش های لازم قرار گرفته و دارای گواهی آموزشی از شرکت باشد

۲-افرادی مجاز به انجام غربال می باشند که دارای گواهی آموزشی قید شده در بند ۱ باشند

۳- دستگاه غربالگر ویژه کودکان ۳ تا ۴ ساله و کودکانی است که به دلایل مختلف همکاری نمی کنند. سایر موارد برحسب صلاحدید معاونت پیشگیری استان اعلام میگردد .

پس از انجام غربال نباید پرینت دستگاه در اختیار والدین قرار داده شود

 دستگاه باید سالی یک باراز نظر صحت شاخص های ارجاع توسط نماینده شرکت مورد بررسی قرار گیرد و کالیبره شود

 در هنگام انجام غربال ، باید کودک بر روی صندلی بزرگسال ،در مقابل وبافاصله یک متری از دستگاه بنشیند و به طور مستقیم(بدون انحراف) به دوربین آن نگاه کند

نکات مهم در غربالگری با چارت Eو دستگاه غربالگر

برای تعیین سن کودکان، ارایه شناسنامه کودک به غربالگر ضروری است. بدیهی است اختصاص زمان لازم برای غربال توسط غربالگر، دقت عمل و حسن رفتار او با کودکان و نیز برخورد صحیح با والدین برای جلب اعتماد آنها و ایجاد واکنش مناسب در آنها نقش بسزایی در حسن انجام غربال ایفا می کند.

به دلیل عدم آشنایی کودک با محیط پایگاه، به افراد غربالگر توصیه می شود ولی کودک هنگام غربال بدون هرگونه دخالت در غربال در کنار او حضور یابد تا  آرامش خاطر وی را فراهم سازد و غربال با موفقیت بیشتری انجام شود.در غربال با دستگاه قرار گرفتن کودک بر روی پای والدین بلامانع می باشد .

فرد غربالگر باید کودک را به پاسخ دادن در غربال با چارت و یا نگاه کردن به دوربین دستگاه تشویق کند این کار، او را به ادامه همکاری ترغیب خواهد کرد.

در مواردی که کودک پایگاهی است و با چارت E غربال می شود ،با توجه به این که با کودکان خارج از مهدها و آمادگی ها مانند کودکان تحت پوشش این مراکز، مرتبا بازی با E انجام نمی شود، لازم است غربالگر  با صرف وقت و حوصله بیشتر و ایجاد فرصت کافی موقعیت مناسبی برای پاسخگویی این کودکان فراهم نماید….

شرایط اتاق غربال

با توجه به اینکه چارتی که در برنامه به کار می رود برای غربال کودک از فاصله ۴ متری می باشد ،رعایت نکات زیر الزامی است :

۱- طول یا قطر اطاق حداقل باید ۴ متر باشد.

۲- پرده های رو به آفتاب اتاق غربال کشیده شود. اطاق، روشنایی معمولی داشته باشد و نور به طور مستقیم به چشم کودک تابیده نشود.

– چارت E باید روی دیوار صاف و هموار و در ارتفاع ۹۰ سانتی متر از سطح زمین نصب و با چراغ مطالعه ای که بر روی میز قرار گرفته و با چارت E زاویه ۴۵ درجه ساخته، روشن شود

روی دیواری که چارت E نصب شده، هیچ نوع وسیله تزئینی نباید آویزان باشد. زیرا اینگونه وسایل توجه کودک را به خود جلب می کند و مانع همکاری او با غربالگر می شود.

تذکر: چارت E را نباید با شیشه، پلاستیک یا مواد شفاف دیگر پوشاند.

۵- فاصله چارت تا صندلی کودک باید ۴ متر باشد. به این منظور، در فاصله ۴ متری چارت یک خط می کشیم و پایه های عقبی صندلی را روی این خط قرار می دهیم.

در مواردی که چارت مخصوص فاصله ۶ متری استفاده می شود،فاصله مذکور باید ۶ متر در نظر گرفته شود .

۶- صندلی ای که کودک روی آن می نشیند باید معمولی باشد (از صندلی مخصوص کودک استفاده نشود)

وضعیت کودک

برای جلب همکاری کودک، غربالگر باید قبل از ورود کودک به اتاق غربال اعتماد او را به دست آورد.

۲- هنگام غربال یک چشم، چشم دیگر کودک باید پوشانده شود. مناسب ترین وسیله برای پوشاندن چشم «حجاب چشمی» است.

۳- از ایجاد هرگونه فشار بر چشم مثل بستن آن با فشار باید خودداری کرد زیرا باعث کاهش دید هردو چشم می شود.

۴- باید مواظب بود که کودک هنگام غربال از زیر حجاب چشمی نگاه نکند، بی توجهی به این نکته نتیجه غربال را مخدوش می کند.

۵- کودک باید کاملا در انتهای صندلی قرار گرفته و به پشتی صندلی تکیه دهد.

۶- سر کودک باید مستقیم، رو به چارت باشد و رو به بالا، پائین و یا راست و چپ خم نشود.

اگر کودک هنگام غربال گریه کرد، باید در فرصت دیگری چشمان او را مورد غربال قرار داد، زیرا چشمان اشک آلود باعث تاری دید می شود و صحت آزمون را کم می کند.

۸- اگر کودک هنگام غربال خسته شد، باید به او اجازه داد تا با بستن چشم چند لحظه استراحت کند و سپس غربال را ادامه داد. برداشتن حجاب چشمی برای چند لحظه نیز به رفع خستگی چشمان کودک کمک می کند.

۹- اگر کودک قبل از غربال زیر تابش شدید نور آفتاب قرار داشته، حداقل ۵ دقیقه قبل از غربال باید در اتاق کم نور قرار بگیرد.

۱۰- کودکانی که از عینک استفاده می کنند، به هنگام غربال باید با عینک ، غربال شوند، برای این کار می توان از یک دستمال کاغذی تمیز که به شکل مثلث تا شده باشد در زیر عینک استفاده نمود.

توجه: حجابهای چشمی را به منظور رعایت نکات بهداشتی و جلوگیری از انتقال هرگونه آلودگی به چشم کودکان، به طور متناوب و روزانه با آب و صابون شستشو دهید.

روش غربال

ابتدا باید چشم راست و سپس چشم چپ غربال شود.

۳- برای نشان دادن شکل های روی چارت از یک وسیله نوک تیز مثل خودکار (بهتر است سر خودکار روی آن قرار داده شده باشد تا شفافیت خودکار موجب خطای دید نشود و روی چارت خط ایجاد نکند) استفاده نمایید و با انگشت اشاره نکنید. برای این که وسیله مورد استفاده شما جلوی دید کودک را نگیرد و کودک بتواند شکل مورد نظر را ببیند ، نوک آن را زیر شکل قرار دهید. برای این که شکل مورد نظر با شکل های کناری اشتباه نشود نوک خودکار را در طرفین شکل قرار ندهید.

برای عادت کردن کودک به شکل های روی چارت بهتر است غربال از بزرگترین شکل شروع شود و سپس از بالا به پایین، چند شکل با جهت های مختلف و از ردیف های متفاوت پرسیده شود و پس از آن با دقت، همه شکل های ردیف هفتم مورد پرسش قرار گیرد.

۵- برای جلوگیری از خستگی کودک از هر خط یک یا دو حرف پرسیده شود و در خطی که کودک دچار اشکال شد، تمام حروف مورد پرسش قرار گیرد.

۶- همیشه اشکال وسط چارت پرسیده شود زیرا اشکال کناری آسانتر تشخیص داده می شود.

۷- اگر کودکی هنگام غربال نتوانست جهت یکی از شکل ها را درست تشخیص دهد، در گرفتن پاسخ صحیح، نباید اصرار کرد.

۸- اگر کودکی با هریک از چشم های خود نتوانست جهت های همه شکل های ردیف هفتم را درست تشخیص دهد، آن کودک ارجاعی تلقی و برای معاینه دقیق باید به اپتومتریست معرفی شود.

۹- اگر کودکی در بار اول نتوانست تعدادی از شکل های ردیف هفتم را درست تشخیص دهد، بدون تاکید و اصرار برای گرفتن پاسخ صحیح، از روی آن شکل بگذرید و پس از پرسیدن چند شکل دیگر دوباره به همان شکل بازگشته جهت آن را بپرسید. این پاسخ کودک پاسخ نهایی تلقی می شود

۱۱- همه کودکانی که حتی پس از گذراندن مرحله بازی با E و آموزش های مکرر، هنگام غربال به هرعلت مثل کم هوشی، خجالت، لجبازی و… همکاری نمی کنند، برای معاینه دقیق باید به اپتومتریست معرفی شوند.

۱۲- انجام غربال در کودکان کم سن تر، باید با صرف وقت و حوصله بیشتر انجام شده و به این کودکان زمان کافی برای پاسخگویی داده شود.

۱۳- هنگام انجام غربال، کودک دیگری در اتاق غربال حضور نداشته باشد.

۱۴- بدیهی است در مواردی که از چارت لامپی برای غربال استفاده می شود نباید از چراغ مطالعه استفاده کرد ولی سایر شرایط و روش غربال یکسان می باشد.

 

 

به همت:

مرکز سلامت روان گلبرگ مهر // اهواز

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *